Мұраны бөлу

ҚР АК бойынша (1061–1064, 1068-баптар) заң бойынша мұрагерлер кезекпен шақырылады. 1-ші: балалары, жұбайы, ата-анасы. 2-ші: толық және толық емес туған аға-інілер мен апа-сіңлілер, ата мен әже. 3-ші: нағашылар мен әпкелер (ағалар мен апалар). 4-ші: үлкен аталар мен үлкен әжелер. 5-ші: немере інілер мен қарындастар, немере аталар мен әжелер. 6-шы: шөбере туыстар, немере жиендер, немере ағалар мен апалар. 7-ші: өгей аға-інілер мен апа-сіңлілер, өгей ұлдар мен қыздар, өгей әке мен шеше — мұра қалдырушымен бір отбасы болып кемінде 10 жыл тұрса. 8-ші: қайтыс болғанға дейін кемінде бір жыл бірге тұрған еңбекке жарамсыз асырауындағылар (1068-бап 2-т.). Әр келесі кезек алдыңғы кезектің мұрагерлері болмаса ғана шақырылады.

Міндетті үлес — өсиетке қарамастан, мұра қалдырушының кәмелетке толмаған және еңбекке жарамсыз балаларына, еңбекке жарамсыз жұбайы мен ата-аналарына тиесілі мұра бөлігі (заңды үлестің 1/2-нен кем емес) (ҚР АК 1069-бабы). Бұл әлеуметтік осал мұрагерлерді мұрадан толық айырылудан қорғайды.

Тірі қалған жұбай алдымен өзінің жұбайлық үлесін алады — неке кезінде бірлесіп тапқан мүліктің 1/2-сін (ҚР НОБК 33-бабы). Тек қалған жартысы мұра массасына кіреді және 1-кезектегі барлық мұрагерлер арасында (жұбайдың өзін қоса алғанда) тең үлестерде бөлінеді.

01.01.2026 бастап (ҚР Әділет министрінің № 533 бұйрығы) жеке нотариуста: мұраға құқық туралы куәлік — әрқайсысы үшін 4 АЕК (17 300 ₸), тірі қалған жұбайға ортақ мүліктегі үлеске құқық туралы куәлік — 5 АЕК (21 625 ₸); бұрынғы мемлекеттік баж бен техникалық қызметке бөлу жойылды. Мемлекеттік нотариуста — куәлік үшін 1 АЕК мемлекеттік баж (СК 667-бабы). Мұраны қабылдау мерзімі — мұра қалдырушы қайтыс болған күннен бастап 6 ай.

Өткізіп алған мерзімді тек сот қалпына келтіреді — себебі дәлелді болса (науқас, шетелде болу, қайтыс болғанын білмеу) және талап себеп жойылғаннан кейін алты ай ішінде берілсе (ҚР АК 1072-3-бабы); сот бұл ретте барлық мұрагерлердің үлестерін қайта бөледі. Қабылдамаған мұрагердің үлесі сол кезектегі басқа мұрагерлерге өтеді (1079-бап), олар болмаса келесі кезек шақырылады; мүлікті иесіз деп сот бір жылдан ерте емес таниды (1083-бап).