Моральдық зиян

Моральдық зиян (ҚР АК 951-бабы) — азаматқа оның құқықтарын бұзу нәтижесінде келтірілген физикалық және рухани азаптар. Мүліктік шығынды өтеуге қарамастан ақшалай нысанда өтеледі. Көлемі азап сипатын, бұзушының кінә дәрежесін, тараптардың мүліктік жағдайын және басқа мән-жайларды ескере отырып сот анықтайды (ҚР АК 952-бабы).

Сот тәжірибесінің статистикасы бойынша: денсаулыққа жеңіл зиян — 50-200 АЕК (216 250-865 000 ₸), орташа ауырлықтағы — 200-500 АЕК, ауыр — 500-2000 АЕК, жақынының қайтыс болуы — 1000-5000 АЕК. Ар-намыс қорғау — 30-200 АЕК, еңбек даулары — 20-200 АЕК, тұтынушы құқықтарын қорғау — 10-100 АЕК, заңсыз ұстау — 500-3000 АЕК.

1) Медициналық құжаттар (үзінділер, анықтамалар, сараптама қорытындысы) — денсаулыққа зиян үшін. 2) Психологиялық сараптама немесе психотерапевт қорытындысы — ұзақ мерзімді салдар үшін. 3) Куәгерлер айғақтары. 4) Фото, видео, хат алмасу. 5) Материалдық салдарды растайтын құжаттар (емделу шығындары, жұмыс жоғалту). Дәлелдемелер неғұрлым көп болса — соғұрлым максималды соманы алу мүмкіндігі жоғары.

Мүліктік емес талап бойынша мемлекеттік баж — жеке тұлғалар үшін 0,5 АЕК (2 162,50 ₸) (ҚР СК 615-бабы). Заңгер қызметтері — әдетте істі жүргізу үшін 100 000-300 000 ₸ немесе қанағаттандырылған сомадан 10-20% ("жетістік сыйақысы"). Жеңілгенде талапкер жауапкердің сот шығындарын өтейді, жеңгенде — керісінше.

Иә, ҚР АК 951-бабы өтелуге тиісті мүліктік зиянға қарамастан моральдық зиянды өтеуді тікелей көздейді. Бір талапта мыналарды талап етуге болады: 1) материалдық шығындарды өтеу (емделу, табыс жоғалту, көлік жөндеу); 2) моральдық зиянды өтеу (азаптар). Мемлекеттік баж бөлек есептеледі: мүліктік бөлік — соманың 1%, моральдық зиян — 0,5 АЕК.