Үстеме жұмыс

ҚР ЕК 108-бабы бойынша үстеме жұмыс күндік (сағаттық) мөлшерлемеден бір жарым еседен төмен емес мөлшерде төленеді — барлық сағаттар үшін бірыңғай. «Алғашқы 2 сағат ×1,5, одан әрі ×2» сатысы кодексте жоқ: бұл РФ ЕК 152-бабының нормасы, ҚР-дікі емес. Кесімді ақы кезінде 108-бап белгіленген күндік (сағаттық) мөлшерлеменің кемінде 50%-ы мөлшерінде қосымша ақыны талап етеді. Жоғарырақ мөлшерді еңбек немесе ұжымдық шарт белгілей алады. 78-бап бойынша шектеу: тәулігіне 2 сағаттан және айына 12 сағаттан аспайды, ал жұмыс уақытын жиынтық есепке алғанда — жылына 120 сағат.

Демалыс және мерекелік күндердегі жұмыс (ҚР ЕК 109-б) күндік (сағаттық) мөлшерлемеден бір жарым еседен төмен емес мөлшерде төленеді — немесе қызметкер таңдауы бойынша басқа демалыс күні беріледі. Қос есе мөлшер күші жойылған 2007 жылғы ЕК-те талап етілген, қолданыстағы кодексте белгіленбеген: толық 8 сағаттық күн үшін — 1,5 күндік тариф. Демалыс күндеріне тарту қызметкердің жазбаша келісімі мен жұмыс берушінің бұйрығын талап етеді.

Түнгі уақыт — 22:00-ден 06:00-ге дейін (ҚР ЕК 76-б 1-т.). Түнгі жұмыс ақысы 110-бап бойынша күндік (сағаттық) мөлшерлемеден бір жарым еседен төмен емес. Дәл сол бір жарым есе минимумды кодекс үстеме жұмысқа (108-б) және демалыс пен мереке күндеріне (109-б) де белгілейді. Түнгі сағаттар демалыс немесе мереке күніне тура келсе, олар түнгі уақыт үшін де, демалыс күні үшін де бөлек төленеді (110-бап 2-бөлігі). 18 жасқа толмағандар мен жүкті әйелдер (анықтамасы бар) түнгі жұмысқа жіберілмейді; мүгедектігі бар адамдар, 7 жасқа дейінгі балалары бар әйелдер (және 7 жасқа дейінгі баланы анасыз тәрбиелейтіндер), мүгедектігі бар балалардың ата-аналары — тек жазбаша келісіммен (76-бап).

Иә. Барлық қосымша ақылар — үстеме, демалыс, түнгі — бұл жалақы кірісі. ЖТС 10% (негізгі жұмыста стандартты 30 АЕК шегергеннен кейін), МЗЖ 10% және МӘМС 2% салынады. Жұмыс беруші қосымша әлеуметтік салық 6%, ӘА 5%, ҚМӘМС 3% және ЖБМЗА 3,5% төлейді. Бұл қосымшалар демалыс ақы мен зейнетақы есебіне де базаны арттырады.

ҚР ЕК 78-б бойынша: үстеме жұмыс тәулік ішінде 2 сағаттан, ал ауыр жұмыстарда және зиянды (аса зиянды) еңбек жағдайларындағы жұмыстарда 1 сағаттан аспауға тиіс (1-т.). 4, 5 және 6 күндік аптада айына — 12 сағаттан аспайды; жылына 120 сағат — тек жұмыс уақытын жиынтық есепке алғандағы шек (2-т.). Жүкті әйелдер (анықтамасы бар), 18-ге дейінгі қызметкерлер және кез келген топтағы мүгедектігі бар адамдар — тартылмайды (77-бап 3-т.). Тарту тек қызметкердің жазбаша келісімімен, апат немесе ТЖ жағдайларынан басқа.